Zasady ustalania wysokości odsetek – odsetki umowne, odsetki ustawowe

O wysokości należnych odsetek decyduje treść odpowiedniego orzeczenia sądu lub decyzji organu administracji, a przede wszystkim treść umowy między stronami, bowiem przede wszystkim w tej drodze strony mogą ustalić wysokość odsetek, w tym także odsetek z tytułu opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego. W razie braku takiego określenia należą się wierzycielowi, co do zasady, odsetki ustawowe (art. 359 § 2 kodeksu cywilnego).

Odsetki ustawowe

Wysokość odsetek ustawowych określana jest przez rozporządzenie Rady Ministrów, która wyznaczając poziom odsetek, kieruje się koniecznością zapewnienia dyscypliny płatniczej i sprawnego przeprowadzania rozliczeń pieniężnych, biorąc pod uwagę wysokość rynkowych stóp procentowych oraz stóp procentowych Narodowego Banku Polskiego. Obecnie wysokość odsetek określona jest przez Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych i wynosi 13%. W szczególnych przypadkach inną wysokość odsetek przewiduje, jak wspomniano, ustawa o terminach zapłaty w transakcjach handlowych – są to odsetki w wysokości odsetek od zaległości podatkowych, wynoszące, zgodnie z art. 56 § 1 Ordynacji podatkowej, 200 % stopy kredytu lombardowego, ustalonej przez Narodowy Bank Polski.

Wskazać należy, że przez szereg lat nie istniało w prawie polskim górne ograniczenie wysokości odsetek. Od dnia 20 lutego 2006 roku sytuacja uległa zmianie, bowiem na mocy ustawy z dnia 7 lipca 2005 roku o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o zmianie niektórych innych ustaw, wszedł w życie art. 359 § 21 kodeksu cywilnego, wprowadzający górne ograniczanie wysokości odsetek wynikających z czynności prawnej.

Zgodnie z powołanym uregulowaniem maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego. Biorąc pod uwagę wysokość stopy kredytu lombardowego (5,25%) ustaloną w dniu 20.01.2011 r. wysokość odsetek maksymalnych wynosiłaby 21%. Należy wszakże podkreślić, że wspomniane ograniczenie odnosi się wyłącznie do odsetek wynikających z czynności prawnej, nie dotyczy więc odsetek za opóźnienie.

Zgodnie z dalszymi postanowieniami, które weszły w życie z dniem 20 lutego 2006 roku uregulowań, w przypadku, gdy wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej przekracza wysokość odsetek maksymalnych, należą się odsetki maksymalne – oznacza to, że umowa (np. umowa pożyczki), jest w takiej sytuacji ważna, lecz zmienia się wysokość odsetek płatnych przez dłużnika (np. zamiast odsetek w wysokości 50% dłużnik jest zobowiązany do zapłaty odsetek w wysokości 21%). Należy również wskazać, że postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych – w takich przypadkach stosować się będzie przepisy kodeksu cywilnego.

Ograniczenia wysokości odsetek

W przypadkach nieobjętych uregulowaniami ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych oraz przepisami dotyczącymi maksymalnej wysokości odsetek (np. w przypadku odsetek z tytułu opóźnienia), maksymalna wysokość odsetek może zostać poddana ograniczeniom na mocy ogólnych zasad prawa cywilnego. W szczególności podkreślić należy, że:
-zastrzeżenie zbyt wysokich odsetek może być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, co powoduje nieważność takiego postanowienia umownego;
-zastrzeżenie zbyt wysokich odsetek może być również uznane za wyzysk, co oznacza możliwość miarkowania wysokości odsetek lub unieważnienia umowy.

09/30/2011 | Autor: Redaktor Lex-Portal | Źródło: portal www.lex-portal.pl