Użytkowanie-pojęcie,treść,rodzaje

Pojęcie i ustanowienie użytkowania

Prawo użytkowania jest to ograniczone prawo rzeczowe, które polega na obciążeniu rzeczy prawem do jej używania i pobierania jej pożytków. Wyróżniamy trzy rodzaje użytkowania a mianowicie:
-użytkowanie przez osoby fizyczne
-użytkowanie przez rolnicze spółdzielnie produkcyjne
-inne wypadki użytkowania.

Powstanie użytkowania następuje w trybie umownego ustanowienia prawa . Stronami umowy są właściciel obciążonej rzeczy i jej przyszły użytkownik. Warto tutaj podkreślić fakt,  że nie można nabyć prawa użytkowania w trybie zasiedzenia oraz decyzji administracyjnej a także w trybie konstytutywnego orzeczenia sądowego. Jednakże dopuszczalne jest stwierdzenie w trybie art. 64KC obowiązku złożenia oświadczenia woli o ustanowieniu prawa użytkowania, wtedy gdy z mocy innego zdarzenia właściciel jest zobowiązany do zawarcia umowy. W tym przypadku orzeczenie sądu zastępuje oświadczenie woli zobowiązanego. Kolejny wyjątek dotyczy ustanowienia ograniczeń prawa własności nieruchomości w trybie wywłaszczenia.

Przedmiot i treść użytkowania

Przechodząc do kwestii treści umowy warto zauważyć, że niezbędna treść umowy sprowadza się do złożenia zgodnych oświadczeń woli o ustanowieniu prawa użytkowania oznaczonej rzeczy. Należy tutaj bezwzględnie przestrzegać obowiązujących przepisów prawa, przy czym pozostaje obszar fakultatywnej swobody umów. Strony mają swobodę oznaczenia terminu końcowego dla ustanowionego prawa użytkowania, odpłatności za użytkowanie rzeczy, a także zakresu użytkowania.
Przedmiot użytkowania stanowią rzeczy, zarówno nieruchomości jak i rzeczy ruchome. Prawo użytkowania obciąża w całości oznaczoną rzeczy i  rozciąga się na jej części składowe i przynależności. Jednakże ustanowiony jest wyjątek w przypadku użytkowania nieruchomości, bowiem można zakres tego prawa ograniczyć do jej oznaczonej części. Trzeba jednak pamiętać, że przytoczone ograniczenie dotyczy wykonywania prawa użytkowania, zatem w tym przypadku prawo użytkowania obciąża cała nieruchomość. Zasadniczo przedmiotem użytkowania są niezużywane rzeczy oznaczone co do tożsamości,a treścią tego prawa jest uprawnienie do używania rzeczy i pobierania jej pożytków. Występują tu jednakże liczne odstępstwa, a mianowicie w przypadku gdy użytkowanie obejmuje pieniądze lub inne rzeczy, które są oznaczone co do gatunku z chwila ich wydania użytkownik staje się ich właściciel, lecz po wygaśnięciu użytkowania obowiązany jest on do zwrotu według przepisów o zwrocie pożyczki. Przy temacie przedmiotu użytkowania warto zwrócić uwagę, iż przedmiotem użytkowania mogą być także prawa, a do ich użytkowana stosuje się odpowiednio przepisy o użytkowaniu rzeczy. Według przepisów prawa cywilnego rzecz można obciążyć prawem do jej używania i do pobierania jej pożytków. Użytkownik powinien wykonywać swoje prawo zgodnie z wymaganiami prawidłowej gospodarki.  Natomiast w przypadku wygaśnięcia użytkowania użytkownik obowiązany jest do wydania rzeczy właścicielowi w takim stanie,w jakim powinna się znajdować stosownie do przepisów o wykonywaniu użytkowania. Prawo użytkowania ma charakter osobisty i jest prawem niezbywalnym, jednakże użytkownik nie musi wykonywać osobiście swego prawa.

Obowiązki stron w stosunku użytkowania

Prawo użytkowania jest prawem bezwzględnym, skutecznym erga omnes. Użytkownik jest uprawnionym do korzystania z rzeczy, natomiast wszelkie osoby trzecie zobowiązane są do biernego zachowania oraz powstrzymania się od naruszenia uprawnień użytkownika Natomiast w stosunkach wzajemnych pomiędzy stronami użytkowania użytkownik ponosi ciężary, które jednakże zgodnie z wymaganiami prawidłowej gospodarki powinny być pokrywane z pożytków rzeczy. Natomiast właściciel nie ma obowiązku czynić nakładów na rzecz obciążoną użytkowaniem, jeżeli jednak poczynił jakiekolwiek nakłady może on żądać od użytkownika ich zwrotu według przepisów o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia. Przechodząc natomiast do napraw w przepisach kodeksu cywilnego postanowiono, iż użytkownik obowiązany jest do dokonywania napraw a także innych nakładów związanych ze zwykłym korzystaniem z rzeczy. Jednakże w przypadku potrzeby innych napraw, a także nakładów użytkownik jest zobowiązany niezwłocznie o tym zawiadomić właściciela, a gdyby poczynił nakłady do których nie był obowiązany stosuje się przepisy o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia.

Wygaśniecie prawa użytkowania

Prawo użytkowania wygasa na skutek: zrzeczenia się prawa,konfuzji lub niewykonywania przez lat dziesięć. Dwie pierwsze przyczyny wygaśnięcia prawa użytkowania charakterystyczne są dla wszystkich ograniczonych praw rzeczowych. W przypadku wygaśnięcia użytkowania użytkownik zobowiązany jest do zwrotu rzeczy.

Użytkowanie przez osoby fizyczne

Użytkowanie przez osoby fizyczne jest prawem ściśle związanym z osobą użytkownika, wygasa z chwilą śmierci użytkownika a więc nie wchodzi do spadku i nie przechodzi na spadkobierców. Użytkownik obowiązany jest zachować substancję rzeczy oraz jej dotychczasowe przeznaczenie.  Jednakże może on zbudować a także eksploatować nowe urządzenia służące do wydobywania kopalin z zachowaniem przepisów, lecz przed przystąpienie do robót zobowiązany jest on poinformować właściciela w oznaczonym terminie o swych planach. Natomiast w przypadku gdyby zamierzone działania zmieniły przeznaczenie gruntu lub też naruszyły wymagania prawidłowej gospodarki, właściciel może żądać zaniechania albo zabezpieczenia roszczenia o naprawienie szkody. Użytkownik może także bez ograniczeń zakładać w pomieszczeniach nowe urządzenia w takich samych graniach jak najemca, a mianowicie może założyć oświetlenie elektryczne, gaz, telefon i  inne podobne urządzenia. Do uprawnień właściciela należy możliwość żądania zabezpieczenia od użytkownika w przypadkach zagrożenia dewastacją lub zniszczeniem rzeczy. Właściciel może także odmówić wydania przedmiotów objętych nieprawidłowym użytkowaniem dopóki nie otrzyma odpowiedniego zabezpieczenia.

Użytkowanie przez rolnicze spółdzielnie produkcyjne

W tego rodzaju użytkowaniu mamy do czynienia z produkcyjnym przeznaczeniem użytkowania, którego przedmiotem są grunty. Możemy wyróżnić dwie odmiany tego użytkowania a mianowicie użytkowanie gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa i użytkowania wkładów gruntowych wniesionych przez członków spółdzielni. Użytkowanie to może być ustanowione jako prawo terminowe lub jako prawo bezterminowe, jednakże w każdym z tych przypadków użytkowanie to wygasa z chwilą likwidacji spółdzielni. W przypadku przekazania budynków i innych urządzeń może ono nastąpić albo do użytkowania albo na własności. Natomiast budynki i inne urządzenia wniesione przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną na użytkowanym przez nią gruncie Skarbu Państwa stanowią własność spółdzielni. Warto tutaj zwrócić także uwagę na fakt, iż rolnicza spółdzielnia produkcja ma prawo zmieniać przeznaczenie użytkowanych przez siebie gruntów Skarbu Państwa a także naruszać ich substancję.

Inne wypadki użytkowania i użytkowanie w ramach timesharingu

W Kodeksie cywilnym dość ogólnie zwrócono uwagę na inne wypadki użytkowania, mianowicie chodzi tu o osoby prawne. Do tego rodzaju użytkowania stosuje się przepisy ogólne a także przepisy dotyczące użytkowania przez osoby fizyczne o ile użytkowanie to nie jest inaczej uregulowane odrębnymi przepisami. W tym przypadku mamy do czynienia przede wszystkim z użytkowaniem gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego według ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Przechodząc natomiast to użytkowania w ramach timesharingu, trzeba zauważyć że jest to prawo nabywcy do podzielnego w czasie korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego. Użytkowanie to jest zbywalne a także podlega dziedziczeniu, natomiast wygasa najpóźniej po pięciu latach od jego ustanowienia.

04/26/2012 | Autor: Katarzyna Stachura | Prawnik w Limanówka Wrzeszcz Kancelaria Prawna sp.k.