Umowa deweloperska według nowych przepisów

W dniu 29 kwietnia 2012 r. wchodzi w życie ustawa z dnia 16 września 2011 r. o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego. Ustawa jest niezwykle ważna i potrzebna, ponieważ dotyczy dotychczas wprost nieuregulowanych stosunków między deweloperem i nabywcą lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego. W związku z dość obszerną materią, którą reguluje Ustawa, w niniejszej I części publikacji zostanie przedstawiona instytucja umowy deweloperskiej, zaś w następnej zostaną przedstawione regulacje dotyczące ochrony praw nabywców lokali mieszkalnych lub domów jednorodzinnych.

Do czasu wejścia w życie Ustawy, umowy deweloperskie, jako umowy nienazwane, przybierały różne formy. Najczęściej były zawierane umowy przedwstępne zobowiązujące strony do zawarcia umowy przeniesienia własności zabudowanej nieruchomości lub odrębnej własności lokalu na rzecz nabywcy (najczęściej bez zachowania formy aktu notarialnego) albo umowy uregulowane w art. 9 ustawy o własności lokali, na podstawie których właściciel gruntu (deweloper) zobligowany był do wybudowania domu oraz do ustanowienia odrębnej własności lokali i przeniesienia tego prawa na drugą stronę umowy lub na inną wskazaną osobę.

Jednakże, żadne z powyższych rozwiązań nie dawało nabywcom dostatecznego zabezpieczenia w razie np. niewypłacalności dewelopera. W przypadku umowy przedwstępnej, strony z uwagi na minimalizację kosztów oraz posługiwanie się przez deweloperów własnymi wzorami umów, często rezygnowały z formy aktu notarialnego. Skutkowało to słabszą ochroną nabywcy, który w razie niewykonania przez dewelopera zobowiązania, nie posiadał uprawnienia do żądania zawarcia umowy przyrzeczonej. Aby zapobiec powyższym sytuacjom i zmniejszyć ryzyko po stronie klientów deweloperów, została uchwalona ustawa. Ma ona na celu przede wszystkim uregulowanie zasad i trybu zawierania umów deweloperskich oraz ochrony praw nabywców.

Zgodnie z Ustawą, deweloper, który rozpoczyna sprzedaż obowiązany jest sporządzić prospekt informacyjny dotyczący danego przedsięwzięcia deweloperskiego, który przekazywany jest na żądanie osoby zainteresowanej zawarciem umowy deweloperskiej wraz z załącznikami nieodpłatnie na trwałym nośniku informacji. Dodatkowo, na deweloperze ciąży także obowiązek przedstawienia nabywcy szczegółowych informacji dotyczących jego sytuacji prawno-finansowej oraz przedsięwzięcia deweloperskiego, w tym konkretnego, oferowanego do sprzedaży lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego, w zakresie określonym w prospekcie informacyjnym, którego wzór określa załącznik do Ustawy. Prospekt informacyjny wraz z załącznikami stanowi integralną część umowy deweloperskiej. Powyższe obowiązki nałożone na dewelopera mają na celu zwiększenie przejrzystości dokonywanej transakcji.

Jednym z istotnych rozwiązań, które wprowadza Ustawa jest zdefiniowanie umowy deweloperskiej, określenie zasad i trybu jej zawierania, a także jej treści. Na podstawie tego rodzaju umowy, deweloper zobowiązuje się do ustanowienia lub przeniesienia na nabywcę po zakończeniu przedsięwzięcia deweloperskiego prawa odrębnej własności lokalu mieszkalnego i przeniesienia własności tego lokalu na nabywcę, albo do przeniesienia na nabywcę własności nieruchomości zabudowanej domem jednorodzinnym lub użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i własności domu jednorodzinnego na niej posadowionego stanowiącego odrębną nieruchomość. Drugą stroną umowy deweloperskiej jest nabywca, który zobowiązuje się do spełnienia świadczenia pieniężnego na rzecz dewelopera na poczet ceny nabycia ww. prawa. Warto przy tym zaznaczyć, że nabywcą zgodnie z Ustawą, jest tylko osoba fizyczna. Umowa deweloperska powinna być zawarta
w formie aktu notarialnego pod rygorem nieważności. Co więcej, zgodnie z Ustawą, wynagrodzenie notariusza za wszystkie czynności wykonywane w związku z zawieraniem umowy deweloperskiej, w tym także za sporządzenie wypisów aktu notarialnego wydawanych przy zawarciu umowy deweloperskiej, oraz koszty sądowe w postępowaniu wieczystoksięgowym obciążają w równych częściach dewelopera i nabywcę.

Umowa deweloperska stanowi podstawę wpisu do księgi wieczystej (prowadzonej dla nieruchomości, na której ma zostać przeprowadzone lub jest prowadzone przedsięwzięcie deweloperskie) wynikającego z niej roszczenia nabywcy m.in. o wybudowanie budynku, wyodrębnienie lokalu mieszkalnego i przeniesienie prawa własności. Ustawa w art. 22 ust. 1 wymienia postanowienia, które w szczególności powinna zawierać umowa deweloperska. Dodatkowo, zgodnie z Ustawą, zarówno nabywca, jaki i deweloper w określonych sytuacjach mają prawo odstąpienia od umowy deweloperskiej, przy czym uprawnienie nabywcy nie może być zastrzeżone pod warunkiem zapłaty określonej sumy pieniężnej. Należy także wskazać, iż postanowienia umowy deweloperskiej mniej korzystne dla nabywcy niż postanowienia Ustawy są nieważne, a zamiast nich stosuje się przepisy ustawy.

Podsumowując niniejszą część artykułu, należy wskazać, że zdefiniowanie i uregulowanie umowy deweloperskiej może przyczynić się do wyeliminowania dotychczasowych nieprawidłowości pojawiających się w tym zakresie. Wymóg formy aktu notarialnego dla umów deweloperskich, ujednolicenie ich treści oraz dość szeroki zakres informacyjnych obowiązków deweloperów stwarzają większą przejrzystość i gwarancję bezpieczeństwa dla przyszłych nabywców lokali oraz domów jednorodzinnych.

W dalszej części niniejszego artykułu zostanie przedstawiona druga część uwag na temat wchodzącej w życie w dniu 29 kwietnia 2012 r. ustawy o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego dotycząca regulacj ochrony praw nabywcy.

Przede wszystkim, zgodnie z Ustawą, deweloper powinien zapewnić nabywcom co najmniej jeden z następujących środków ochrony: zamknięty mieszkaniowy rachunek powierniczy, otwarty mieszkaniowy rachunek powierniczy i gwarancję ubezpieczeniową, otwarty mieszkaniowy rachunek powierniczy i gwarancję bankową albo  otwarty mieszkaniowy rachunek powierniczy.

Otwarte oraz zamknięte mieszkaniowe rachunki powiernicze to należące do dewelopera rachunki powiernicze w rozumieniu przepisów Prawa bankowego, służące gromadzeniu środków pieniężnych wpłacanych przez nabywcę na cele określone w umowie deweloperskiej. Główna różnica pomiędzy otwartym a zamkniętym rachunkiem sprowadza się do tego, że z rachunku otwartego wypłata zdeponowanych środków następuje zgodnie z harmonogramem przedsięwzięcia deweloperskiego określonego w umowie deweloperskiej. Zaś, wypłata środków zdeponowanych na rachunku zamkniętym następuje jednorazowo, po przeniesieniu na nabywcę prawa, o którym mowa w art. 1 Ustawy, tj. prawa własności lokalu mieszkalnego (nieruchomości zabudowanej domem jednorodzinnym) lub prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i własności domu jednorodzinnego na niej posadowionego stanowiącego odrębną nieruchomość.

Ponadto, zgodnie z Ustawą, deweloper może zapewnić nabywcy gwarancję bankową lub gwarancję ubezpieczeniową, na mocy której bank lub zakład ubezpieczeń wypłaci nabywcy - na jego żądanie - środki w wysokości wpłaconych na rzecz dewelopera kwot w przypadku ogłoszenia upadłości dewelopera, albo odstąpienia przez nabywcę od umowy deweloperskiej w przypadku nieprzeniesienia w terminie określonym w umowie deweloperskiej na nabywcę prawa, o którym mowa w art. 1 Ustawy (np. prawa własności lokalu mieszkalnego).  Gwarancja bankowa lub gwarancja ubezpieczeniowa wygasa w dniu podpisania aktu notarialnego umowy przenoszącej na nabywcę prawo, o którym mowa w art. 1 Ustawy,
w stanie wolnym od obciążeń, praw i roszczeń osób trzecich, z wyjątkiem obciążeń na które nabywca wyraził zgodę. Ważne jest również to, że obie ww. gwarancje nie obejmują odsetek od wpłaconych przez nabywcę środków oraz utraconych korzyści.

Zgodnie z przepisami przejściowymi, przepisy Ustawy dotyczące powyżej opisanych środków ochrony nabywców, określonych w art. 4 Ustawy, stosuje się do przedsięwzięć deweloperskich, w odniesieniu do których rozpoczęcie sprzedaży nastąpiło po dniu wejścia w życie Ustawy, tj. po 29 kwietnia 2012 r. Aby zwiększyć świadomość klientów deweloperów, Ustawa przewiduje, że w przypadku przedsięwzięć deweloperskich,w odniesieniu do których rozpoczęcie sprzedaży nastąpiło przed dniem wejścia w życie Ustawy (czyli nie będą do nich miały zastosowania ww. środki ochrony), deweloper w prospekcie informacyjnym zamieszcza w sposób widoczny dla nabywcy informację o braku stosowania tych środków.

Kolejną ważną regulacją, jaką wprowadza Ustawa jest dodanie w części trzeciej ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze  tytułu poświęconego postępowaniu upadłościowemu deweloperów. Zgodnie z wprowadzonymi regulacjami, środki zgromadzone na mieszkaniowych rachunkach powierniczych (otwartym i zamkniętym), prawo własności lub prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, na której realizowane jest przedsięwzięcie deweloperskie oraz dopłaty wnoszone przez nabywców na kontynuację przedsięwzięcia po ogłoszeniu upadłości, stanowią osobną masę upadłości. Służy ona zaspokojeniu w pierwszej kolejności nabywców lokali mieszkalnych lub domów jednorodzinnych, objętych danym przedsięwzięciem deweloperskim. Nabywcy lokali mieszkalnych lub domów jednorodzinnych tworzą zgromadzenie nabywców, które ma zdolność do podejmowania uchwał i może zdecydować o kontynuacji rozpoczętego przedsięwzięcia deweloperskiego.

Podsumowując powyższą II część publikacji, można stwierdzić, że wchodząca
w życie Ustawa stwarza mechanizmy ochrony praw nabywców poprzez zobowiązanie deweloperów do zapewnienia co najmniej jednego z powyżej wskazanych środków ochrony. Znacząca w zakresie ochrony praw nabywców jest również wprowadzona Ustawą nowelizacja Prawa upadłościowego i naprawczego. Powyższe rozwiązania prawne połączone ze szczegółowym uregulowaniem umowy deweloperskiej, o którym pisaliśmy w I części publikacji, należy ocenić pozytywne zarówno z punktu widzenia nabywców, jak i deweloperów, którzy choć zostali obciążeni dodatkowymi obowiązkami, to jednak będą mogli liczyć na większe zaufanie swoich potencjalnych klientów. Wszelkie mechanizmy ochrony nabywców, wprowadzone Ustawą, czynią zadość od dawna zgłaszanym postulatom w tym zakresie. Mamy przy tym nadzieję, że opisane rozwiązania przyczynią się w praktyce do tego, że tak jak w innych państwach Unii Europejskiej, ryzyko inwestycji deweloperskiej nie będzie obciążało nabywcy.

04/27/2012 | Aneta Wrona-Kłoczko z M.Szulikowski i Partnerzy Kancelarii Prawnej | Źródło: portal www.lex-portal.pl