Tajemnica zawodowa adwokata

Zasadnicze znaczenie dla prawidłowego wykonywania funkcji adwokackich ma uregulowanie przyjęte w art. 6 Prawa o adwokaturze, dotyczące zakresu i charakteru tajemnicy adwokackiej. Natomiast Zbiór zasad etyki adwokackiej i godności zawodu uchwalony przez Naczelną Radę Adwokacką w dniu 10 października 1998 r. (uchwała nr 2/XVIII/98) w § 19 w sposób szczegółowy w stosunku do uregulowań ustawowych określił obowiązki adwokata w zakresie zachowania tajemnicy. Art. 6. p.o.a. stanowi:
1. Adwokat obowiązany jest zachować w tajemnicy wszystko, o czym dowiedział się w związku z udzielaniem pomocy prawnej.
2. Obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej nie może być ograniczony w czasie.
3. Adwokata nie można zwolnić od obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej co do faktów, o których dowiedział się udzielając pomocy prawnej lub prowadząc sprawę.
4. Obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej nie dotyczy informacji udostępnianych na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł oraz o przeciwdziałaniu finansowaniu terroryzmu (Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1505 oraz z 2004 r. Nr 62, poz. 577) - w zakresie określonym tymi przepisami.

Zgodnie zaś z § 19 Zbioru zasad etyki adwokackiej adwokat zobowiązany jest zachować w tajemnicy oraz zabezpieczyć przed ujawnieniem lub niepożądanym wykorzystaniem wszystko, o czym dowiedział się w związku z wykonywaniem obowiązków zawodowych. Znajdujące się w aktach adwokackich materiały, wszystkie wiadomości, notatki i dokumenty dotyczące sprawy uzyskane od klienta oraz innych osób, niezależnie od miejsca, w którym się znajdują objęte są tajemnicą adwokacką. W celu wypełnienia dyspozycji § 19 adwokat musi zobowiązać swoich współpracowników i personel oraz wszelkie osoby zatrudnione podczas wykonywania działalności zawodowej do przestrzegania obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej. Ponadto każdy adwokat, który posługuje się w pracy zawodowej komputerem lub innymi środkami elektronicznego utrwalania danych obowiązany jest stosować oprogramowanie zabezpieczające dane przed ich niepowołanym ujawnieniem. Zachowania szczególnej ostrożności wymaga przekazywanie informacji objętych tajemnicą zawodową za pomocą elektronicznych i podobnych środków przekazu, dlatego adwokat jest obowiązany uprzedzić klienta o ryzyku związanym z zachowaniem poufności przy wykorzystaniu tych środków. Obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej jest  nieograniczony w czasie.
Zagadnieniem kluczowym w kwestii tajemnicy zawodowej adwokata jest oczywiście, czy adwokata można przesłuchać w charakterze świadka w toku postępowania karnego i cywilnego. Zarówno w procedurze karnej jak i cywilnej istnieje zakaz przesłuchania jako świadka adwokata co do faktów, o których dowiedział się udzielając pomocy prawnej lub prowadząc sprawę. W procedurze karnej jest to jednak tylko zakaz warunkowy.

I. PROCES KARNY

Przesłuchanie adwokata jako świadka w procesie karnym zostało dopuszczone zarówno przepisami kodeksu postępowania karnego jak i przez Sąd Najwyższy w uchwale Izby Karnej w składzie 7 sędziów z dnia 16.06.1994 r., sygn. akt I KZP 5/94, który stwierdził, że adwokata nie wolno przesłuchiwać jako świadka, co do faktów, o których dowiedział się jako obrońca udzielając porady prawnej lub prowadząc sprawę [arg. z art. 161 pkt 1 k.p.k. (obecnie art. 180 k.p.k.)]. W innych wypadkach adwokat może odmówić zeznań co do okoliczności, na które rozciąga się obowiązek tajemnicy określony w art. 6 p.o.a., chyba, że Sąd lub prokurator zwolni go na podstawie art. 163 k.p.k. (180 § 2 k.p.k.) od obowiązku zachowania tajemnicy. Zwolnienie to może nastąpić tylko wtedy, gdy ujawnienie okoliczności objętych tajemnicą – w drodze przesłuchania adwokata jako świadka – jest nieodzowne dla prawidłowego wyrokowania w sprawie tj. gdy jest to niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości, a okoliczność nie może być ustalona na podstawie innego dowodu. Uchwała ta jednak nie została zaakceptowana przez samorząd adwokacki - uchwała NRA z 18 czerwca 1994 r. Nr 1/VIII/94 stwierdzająca nadrzędność regulacji wynikającej z art. 6 p.o.a. nad regulacjami procesowymi i statuująca zasadę, iż tajemnica zawodowa jest objęta ochroną bezwzględną i powinna być respektowana przez organy procesowe (Krzemiński Zdzisław - Glosa do uchwały SN z dnia 16 czerwca 1994 r., I KZP 5/94 - art. 6 p.o.a. adresowany jest wyłącznie do adwokatów. Jest to przeto przepis szczególny (ius speciale), który uchyla normę ogólną czyli art. 163 k.p.k. (obecnie art. 180 k.p.k.); Krzemiński Zdzisław - Glosa do uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 27 października 1993 r. - Nałożony na adwokatów obowiązek dochowania tajemnicy zawodowej [z art. 6 p.o.a.] ma charakter bezwzględny i przez nikogo nie może być uchylony).

II. PROCES CYWILNY

Art. 261 § 2 k.p.c. dopuszcza możliwość odmowy przez świadka odpowiedzi na pytanie, jeśli zeznanie miało być powiązane z pogwałceniem przez niego istotnej tajemnicy zawodowej. Wiąże się z tym również możliwość (a zarazem zawodowa powinność) odmowy przedstawienia sądowi dokumentu (art. 248 k.p.c.). Przepisy te nie zezwalają na zwolnienie osoby związanej tajemnicą zawodową z obowiązku jej zachowania. Przesłuchiwany w charakterze świadka adwokat musi tylko podać podstawę prawną (tj. ustawę prawo o adwokaturze) na której opiera swą odmowę – bez uzasadnienia przesłanek faktycznych.

Należy więc przyjąć, że adwokat w postępowaniu cywilnym zobowiązany jest przestrzegać tajemnicy zawodowej w pełnym jej zakresie i nie staje przed koniecznością oceny istotności powierzonej mu tajemnicy, a sąd od tego obowiązku zwolnić go nie może. Sam problem ustalenia, czy chodzi o "istotną tajemnicę zawodową”, pozostawiony został do rozstrzygnięcia zeznającemu jako świadek adwokatowi (Krzemiński Zdzisław, Komentarz do art. 261 kodeksu postępowania cywilnego (Dz.U.64.93.296), [w:] Z. Krzemiński, Alimenty i ojcostwo. Praktyczny komentarz. Orzecznictwo. Piśmiennictwo. Wzory pism, Zakamycze 2006, wyd. II).

04/18/2011 | Autorem artykułu jest adwokat Grzegorz Wrzeszcz Partner Zarządzający Kancelarii Prawnej Limanówka Wrzeszcz sp.k.