Odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością - przesłanki,charakter i zakres

Odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością została uregulowana w artykule 299 Kodeksu Spółek Handlowych, zgodnie z którym w przypadku, gdy egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Uregulowania tej odpowiedzialności znaleźć także możemy w innych przepisach kodeksu cywilnego oraz kodeksu spółek handlowych a także w ustawach prawo upadłościowe i naprawcze.

Przesłanki odpowiedzialności członków zarządu

Odpowiedzialność za zobowiązania spółki ponoszą wyłącznie członkowie zarządu. Zachodzi ona w sytuacji gdy egzekucja przeprowadzona przez wierzycieli przeciwko spółce okaże się bezskuteczna. Przesłanką powstania odpowiedzialności w tym przypadku jest bezskuteczna egzekucja, która przeprowadzona jest w stosunku co do całego majątku. W tym przypadku ważne jest, iż na wierzycielu ciąży dowód wykazania bezskutecznej egzekucji. Ustalenie tej przesłanki może nastąpić na podstawie każdego dowodu, z którego wynika, że spółka nie ma majątku pozwalającego na zaspokojenie wierzyciela. Zgodnie z orzeczeniem SN wierzyciel spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, który dochodzi swego roszczenia przeciwko członkom jej zarządu, nie musi wykazać, iż wyczerpał wszystkie możliwe sposoby egzekucji, wystarczy jeżeli jeden ze sposobów egzekucji okazał się bezskuteczny. Kolejną wartą uwagi kwestią, jest to iż członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania.  Odpowiedzialność członków zarządu ma charakter subsydiarny. Podkreślić tutaj należy, że odpowiedzialności nie ponoszą pełnomocnicy zarządu, zgromadzenia wspólników a także inne osoby, które zastępowały zarząd. W judykaturze wyraża się pogląd, że odpowiedzialność dotyczy wyłącznie członków zarządu ustanowionych prawidłowo i wpisanych do rejestru handlowego, nie zaś osób faktycznie tylko spełniających pewne czynności z zakresu zarządu spółką. Podkreślić również należy iż zarządca spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie może powoływać się na fakt, że uprzednio przestał być faktycznie zarządcą spółki, w przypadku gdy jego nazwisko nie zostało wykreślone z rejestru handlowego spółki. W przypadku gdy odwołanie członka zarządu spółki  zostało nieujawnione w rejestrze handlowym, nie zwalnia się go z odpowiedzialności, aczkolwiek osoba taka może jednak wyłączyć swoją odpowiedzialność, wskazując okoliczności wymienione w art. 298 §  2 KH. Odpowiedzialność z art. 298 KH ponoszą członkowie z chwilą powołania uchwałą wspólników. Zbycie udziałów przez wspólników, będących członkami zarządu nie zwalnia ich od wypełnienia nadal obowiązków członków zarządu.

Odpowiedzialność członków zarządu spółki z o.o. Zgodnie z art. 299 KSH zależy od spełnienia dwóch przesłanek:
1)istnienia ważnego zobowiązania spółki
2)bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce
Obie te przesłanki muszą zaistnieć jednocześnie i są bezwzględnym warunkiem, bez którego nie możemy mówić o odpowiedzialności członków zarządu.  Istnienie ważnego zobowiązania spółki polega na tym iż wierzyciel może domagać się od członka zarządu spółki zapłaty długu zaciągniętego przez spółkę, w przypadku gdy dług taki istnieje oraz nie został dotychczas zaspokojony. Natomiast druga z wymienionych przesłanek oznacza, że spółka nie ma majątku pozwalającego na zaspokojenie wierzyciela.

Członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności za zobowiązania spółki w przypadku, gdy wskaże istnienie przynajmniej jednej z wymienionych przesłanek:
1)we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowego ( wyjaśnić tutaj należy, że „ czas właściwy” do zgłoszenia upadłości uregulowany został w art. 298  § 2 KH i jest to czas, w jakim zarząd spółki niebędący w stanie zrealizować zobowiązań względem wszystkich jej wierzycieli, winien złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości, a by w ten sposób chronić zagrożone interesy wierzycieli, którzy po ogłoszeniu upadłości mogą liczyć na równomierne zaspokojenie)
2)niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy
3)pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcia postępowania układowego wierzyciel nie poniósł szkody

Charakter i zakres odpowiedzialności

Charakter prawny odpowiedzialności członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może przybrać dwa stanowiska. Pierwszy z nich wskazuje na charakter gwarancyjny, drugi natomiast ma charakter odszkodowawczy.

Odpowiedzialność członków zarządu za niezgłoszenie w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości

Odpowiedzialność odszkodowawcza
Wierzyciele mogą dochodzić roszczeń w stosunku do członków zarządu na podstawie artykułu 299 KSH. W przypadku gdy członkowie zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie złożą wniosku o ogłoszenie upadłości w ciągu dwóch tygodni, od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, wówczas ponoszą oni odpowiedzialność za szkodą, która wynikła wskutek niezgłoszenia tego wniosku. Odpowiedzialność ta ma charakter deliktowy i zachodzi w przypadku, gdy szkoda została wyrządzona z winy osób zobowiązanych do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.
W przypadku gdy szkoda zostanie wyrządzona przez kilku członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przez niezłożenie wniosku w wyznaczonym terminie, ponoszą oni solidarnie odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym. Odpowiedzialność ta znajduje swoje uregulowanie w dyspozycji przepisy art.21 ust.1 i 2PrUPN a także w art.44 § 1 KC.

Odpowiedzialność o charakterze represyjno-prewnencyjnym

Sąd może orzec pozbawienie na okres od trzech do dziesięciu lat prawa prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, reprezentanta lub pełnomocnika w spółce handlowej, przedsiębiorstwie państwowym, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszeniu osoby, która ze swej winy, będąc do tego z mocy ustawa, nie złożyła w terminie dwóch tygodni od dnia powstania podstawy do ogłoszenia upadłości, wniosku o ogłoszenie upadłości. Konstrukcja ta oparta jest na zasadzie winy.  Przy orzekaniu tego zakazu sąd bierze pod uwagę stopień winy oraz skutki podejmowanych działań. Powyższa regulacja prawna zastosowanie znajduje w art. 373 ust.1 pkt 1 PrUpN

Odpowiedzialność członków zarządu za niezgłoszenie w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości znajduje uregulowanie w artykule 299 KSH. Na zainteresowanie zasługują tu następujące orzeczenia:

1.„ Czas właściwy” do zgłoszenia upadłości, o jakim mowa w art. 298paragraf 2 KH, to czas, w jakim zarząd spółki niebędący w stanie zrealizować zobowiązań  względem wszystkich jej wierzycieli winien złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości, aby w ten sposób chronić zagrożone interesy wszystkich wierzycieli, którzy po ogłoszeniu upadłości mogą liczyć na równomiernie zaspokojenie. Orzeczenie to poparte zostało w: wyr. SA w w Warszawie z 18.12.2000r., I Aca 620/00, Pr. Gosp.2002, Nr 4 s.49. Podobne stanowisko zaprezentowane jest również w: wyr. SN z 7,5.1997r. II CKN 117/97 niepubl. oraz wyr. SN z 11.10.200r., III CKN 252/00 niepubl.

2.Obowiązek zgłoszenia upadłości lub podjęcia czynności układowych przez członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością należy do aktów staranności mających wpływ na zakres i sposób zaspokojenia wierzycieli z majątku spółki. Orzeczenie to poparte zostało w: wyr. SN z 2.10.1997 r., III CKN 182/97, niepubl.

3.Członkowie zarządu spółki z o.o., którzy doprowadzili do jej bankructwa nie mogą skutecznie bronić się w procesie z powództwa wierzycieli spółki, że ogłoszenie upadłości nie uchroniłoby ich od szkody. ( Wyr. SN z 15.9.1999r., III CKN 340/98, niepubl.)

Odpowiedzialność karna

Odpowiedzialność karna członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za niezgłoszenie upadłości została uregulowana w artykule 586KSH. Przepis ten wprowadza typ przestępstwa abstrakcyjnego narażenia na niebezpieczeństwo. Sankcje karne przewidziane są w każdym przypadku niezłożenia wniosku o upadłość spółki handlowej, pomimo iż wystąpiły przesłanki uzasadniające upadłość spółki. Odpowiedzialność członków zarządu następuje w dwóch następujących sytuacjach:
1.gdy nie wystąpili oni w ogóle z wnioskiem o upadłość, mimo zaistnienia obiektywnych przesłanek złożenia takiego wniosku
2.gdy wniosek został złożony z przekroczeniem ustawowego terminu
Odpowiedzialność karna uregulowana w artykule 586KSH nawiązuje także do odpowiedzialności cywilnej.

08/18/2011 | Autor: Katarzyna Stachura-prawnik w Kancelarii Prawnej Limanówka Wrzeszcz sp.k.