Nabycie i utrata własności

Regulacja prawna nabycia oraz utraty własności została rozproszona w obszarze prawa cywilnego. W ustawodawstwie występuje wiele zdarzeń prawnych powodujących nabycie i utratę prawa własności. W tym przypadku zdarzeniami takim są: umowa przeniesienia własności, nabycie z mocy samego prawa a także nabycie z mocy orzeczenia sądowego.

Utrata prawa własności

Zasadniczo z nabyciem własności przez jedną osobą łączy się z reguły jej utrata przez kogo innego. W związku z tym wraz z nabyciem prawa własności rozważa się równolegle problematykę utraty własności.  Z natury rzeczy utrata własności jest „ drugim obliczem” zdarzenia powodującego nabycie tego prawa.

Nabycie własności

Z nabyciem własności co do zasady łączy się utrata tego prawa przez inną osobą, nie oznacza to jednak, że z tego powodu w każdym przypadku mamy do czynienia z przejściem własności z jednej strony na drugą. Wyróżnić możemy nabycie pierwotne oraz pochodne. W pierwszym przypadku, a mianowicie w razie nabycia pierwotnego nabywca nie wywodzi swego prawa od innej osoby, lecz nabywa ja niezależnie od czyichkolwiek uprawnień. Nabywca uzyskuje własność, którą traci dotychczasowy właściciel. Jednakże warto pamiętać, że zbieżność czasowa nie stanowi następstwa prawnego, a co za tym idzie nabywca nie wywodzi swego prawa od poprzednika. Natomiast nieco inaczej sytuacja kształtuje się w przypadku nabycia pochodnego, gdyż jest ono wynikiem wyraźnego i koniecznego następstwa prawnego zachodzącego pomiędzy dotychczasowy właścicielem a nabywcą.  W przypadku tym nabywca wywodzi swe prawo od poprzednia. Z taką sytuacje mamy do czynienia w razie przeniesienia własności czy też dziedziczenia. Warto jednak zwrócić uwagę na fakt, iż w wypadku nabycia pochodnego nabywca uzyskuje prawo własności w granicach w jakich przysługiwało ono zbywcy, czyli ze wszystkimi obciążeniami. Odmiennie natomiast kształtuje się sytuacja w przypadku nabycie pierwotnego, bowiem nabywca uzyskuj prawo własności bez dotychczasowych obciążeń. Lecz warto tutaj wspomnieć, że przepisy szczególne prawa mogą utrzymać w mocy niektóre obciążenia.

Przeniesie własności

Wśród bardzo licznych zdarzeń prawnych powodujących nabycie i utratę własności naczelne miejsce zajmują czynności przeniesienia własności. Generalnie rzecz ujmując przeniesienie własności następuje z różnej przyczyny prawnej a służą temu różne typy umów tj: sprzedaż, zamiana, darowizna itp. Pamiętać tutaj należy, że wskazane umowy należą do umów zobowiązujących. Wyróżnić możemy następujące rodzaje przeniesienia własności:
1.przeniesienie własności rzeczy oznaczonych co do tożsamości
2.przeniesienie własności rzeczy oznaczonych co do gatunku i rzeczy przyszłych
3.przeniesienie własności causa solvendii

Nabycie własności rzeczy ruchomej od osoby nieuprawnionej

Zgodnie z przepisami prawa, nie powinno być skuteczne nabycie własności w razie rozporządzania rzeczą przez osobą, która nie jest właścicielem ani jego uprawnionym przedstawicielem.  Jednakże w świetle prawa można skutecznie nabyć własność rzeczy ruchomej od osoby nieuprawnionej w ściśle określonych przypadkach, a mianowicie gdy nabywca działa w dobrej wierze, a zbywca włada rzeczą i wydaje ją nabywcy. W tym przypadku nabywca uzyskuje własność z chwila wydania mu rzeczy i objęcia w posiadanie. W sytuacji tej mamy do czynienia z umową realną. Natomiast w przypadku rozporządzania rzeczami skradzionymi, zgubionym lub w inny sposób utraconymi przez właściciela dochodzi jeszcze konieczność upływu trzech lat od daty kradzieży, zgubienia lub utraty rzeczy.  

Zasiedzenie

Zasiedzenie służy nabyciu własności przez posiadacza na skutek jego długotrwałego posiadania, przy spełnieniu wszystkich wymaganych prawem przesłanek. Z drugie strony zaś „ opieszały właściciel” traci w tych warunkach swoje prawo własności. W trybie zasiedzenia nabywa się prawo własności zarówno do nieruchomości jak i ruchomości. Jednakże, warto zwrócić uwagę iż według doktryn i orzecznictwa  w trybie zasiedzenia można również nabyć prawo użytkowania wieczystego  oraz niektóre służebności gruntowe. Generalnie nabyciu w trybie zasiedzenia podlega prawo własności. Możliwe jednak jest przy tym nabycie w drodze zasiedzenia udziału we współwłasności. Bez przeszkód także można nabyć w trybie zasiedzenia własność nieruchomości gruntowej. Natomiast nieco inaczej kształtuje się sytuacja w przypadku nieruchomości budynkowych. Otóż zasiedzenie własności budynku może nastąpić jedynie wraz z zasiedzeniem prawa użytkowania wieczystego gruntu. Możliwe także jest nabycie przez zasiedzenie ustanowionej wcześniej odrębnej własności lokalu.
Bardzo ważną kwestią w przypadku zasiedzenia są jej przesłanki. Ustawodawca reguluje oddzielnie zasiedzenie rzeczy ruchomych i nieruchomości. W obu tych przypadkach występuje przesłanka wspólna a jest nią posiadania samoistne o charakterze ciągłym. Nieco inaczej kształtuje się długości terminu wymaganego do zasiedzenia, bowiem w przypadku rzeczy ruchomych zasiedzenie następuje z upływem trzyletniego nieprzerwanego posiadania, natomiast w przypadku nieruchomości jest to termin dwudziestoletni lub trzydziestoletni, który jest uzależniony od dobrej lub złej wiary posiadacza. Ostatnią z przesłanek do zasiedzenie jest dobra wiara posiadacza. W przypadku rzeczy ruchomych nabycie rzeczy przez zasiedzenie może nastąpić pod warunkiem ustawicznego posiadania w dobrej wierze. Natomiast w przypadku nieruchomości dobra wiara posiadacza w chwili nabycia posiadania decyduje o skróceniu terminu wymaganego do zasiedzenia, nie stanowi jednak koniecznej przesłanki zasiedzenia.

Skutkiem zasiedzenia posiadacz rzeczy nabywa prawo własności, jednocześnie zaś dotychczasowy właściciel traci jej. Nabycie i utrata własności w tym przypadku następuje ex lege z upływem terminu zasiedzenia. Zasiedzenie jest postacią pierwotnego nabycia prawa własności, następuje więc niezależnie od prawa poprzednia. Jednakże ze względów dowodowych potrzebne jest jednak formalne stwierdzenie nabycia własności. Służy temu prowadzone na drodze sądowej postępowanie nieprocesowe o stwierdzenie zasiedzenia. W postępowaniu tym sąd bada przesłanki zasiedzenia i w zakończeniu postępowania wydaje deklaratoryjne postanowienie, stwierdzające nabycie własności przez zasiedzenie.

W temacie nabycia własności warto jeszcze zwrócić uwagę, iż oprócz wyżej wymienionych, tradycyjnych  sposobów nabywania własności istnieją inne metody. Są nimi: zrzeczenie się własności nieruchomości, zawłaszczenie niczyjej rzeczy ruchomej,znalezienie rzeczy a także inne kodeksowe przypadki.

03/21/2012 | Autor: Katarzyna Stachura | Prawnik w Limanówka Wrzeszcz Kancelaria Prawna sp.k.