Kara umowna

Kara umowna jest formą odszkodowania. Podmioty zawierając ze sobą umowy, ryzykują poniesienie strat w sytuacji kiedy druga strona nie wywiąże się ze swojego obowiązku umownego. Wówczas pojawia się odpowiedzialność odszkodowawcza. Stąd podmiot, kótry poniósł szkodę będzie miał prawo dochodzić swoich racji przed sądem. Proces o odszkodowanie nie jest jednak rzeczą prostą i przyjemną, dlatego ułatwieniem dla nas może być dokonanie w umowie odpowiednich zapisów na temat kary umownej (w odpowiedniej dla nas wysokości), którą druga strona – jeżeli nie wywiąże się z umowy – będzie musiała nam zapłacić.

Praktyka sądowa pokazuje, że dochodzenie odszkodowania może się okazać trudnym i żmudnym procesem, w którym to my jeżeli żądamy odszkodowania musimy udowodnić wszystkie fakty oraz wysokość poniesionej szkody. Ułatwić nam tę sprawę może właśnie wpisanie do umowy kary umownej.

Jej funkcja sprowadza się do tego, że zamiast toczyć długi proces o odszkodowanie, naprawienie szkody przez drugą stronę nastąpi poprzez zapłatę określonej sumy. Zaznaczyć należy już na początku, iż możemy zastrzec karę umowną jedynie w przypadku zobowiązania niepieniężnego (i tylko takiego) Nie możemy niestety stosować przepisów o karze umownej do zobowiązań pieniężnych – nie pozwalają na to bowiem przepisy kodeksu cywilnego.

Kara umowna wzmacnia pozycję wierzyciela i pełni funkcję dyscyplinującą wobec dłużnika. Jej zastrzeżenie w umowie jest o tyle korzystne dla wierzyciela, że nie musi on wykazywać istnienia szkody ani jej wysokości.

Przykład

Chcemy kupić samochód. Zawieramy umowę sprzedaży. W umowie sprzedawca zobowiązuje się, że w terminie miesiąca od daty podpisana umowy sprzedaży dostarczy zamówiony przez nas konkretny samochód o wartości 20 tyś. zł. W związku z tym w umowie możemy wpisać klauzulę kary umownej, która mówi o tym, że jeżeli sprzedawca nie wywiąże się z umowy, tzn. nie  dostarczy w umówionym terminie nam samochodu, to zobowiązuje się do zapłaty kary umownej w wysokości 30 tyś. zł. Taka kara dyscyplinuje go do terminowego wykonania umowy.

Wysokość szkody nie ma znaczenia

Należy zwrócić uwagę, jeśli zapiszemy w umowie karę umowną w konkretnej wysokości, np. jak w powyższym przykładzie – 30 tyś. - to jeżeli druga strona nie wykona zobowiązania niepieniężnego lub wykona je nienależycie to właśnie zastrzeżona kara umowna należy się nam w takiej wysokości. Nie ma tu znaczenia jaką szkodę ponieśliśmy, np. powyższy samochód był warty 20 tyś. - sprzedawca powinien nam wypłacić zgodnie z przepisami karę umowną 30 tyś.

Uwaga

Działa to także w drugą stronę, tzn. jeżeli faktycznie nasza szkoda okaże się wyższa niż wysokość kary umownej zapisana w umowie to niestety nie możemy żądać od drugiej strony zapłaty kwoty ponad wartość kary umownej (chyba że w umowie np. z powyższego przykładu umieścimy odpowiedni zapis.

Przykład:

„strony zgodnie postanawiają, iż w przypadku powstania po stronie Kupującego szkody przewyższającej wysokość kary umownej, Kupującemu przysługuje roszczenie wobec Sprzedawcy przenoszące jej wartość.”

Nieprzemyślane więc wpisywanie kar umownych do umowy może się stać niekiedy dla nas pułapką.

Można jednak żądać zmniejszenia kary umownej jeżeli jest ona rażąco wygórowana w porównaniu z poniesioną szkodą, np. warość zamówionego przez nas auta to 20 tyś. zł, a kara umowna w umowie wynosi 500 tyś. zł. Wówczas istnieje duże prawdopodobieństwo, że sąd nam takiego żądania nie uzna, lecz odpowiednio nam karę umowną zmniejszy.

Tylko do zobowiązań niepieniężnych

Nie możemy w umowach zastrzegać zapłaty kary umownej co do zobowiązań pieniężnych, tj. opóżnienia lub zwołki w zapłacie określonych kwot np. nie jest dopuszczalna kara umowna jeżeli sprzedajemy samochód i nasz dłużnik opóźnia się w zapłacie ceny zakupu. W takim przypadku możemy żądać, np. odsetek za opóźnienie. Jeśli zapiszemy w takim przypadku karę umowną to po prostu będzie ona nie ważna, a sprawę w sądzie na pewno przegramy.

Zobowiązania niepieniężne natomiast są to wszelkiego rodzaju świadczenia które nie są wyrażone w pieniądzu, np. dostawa towaru, wykonanie usługi, nieprowadzenie działalności konkurencyjnej.

Kara umowna może ulec zmniejszeniu, gdy dłużnik tylko częściowo ponosi odpowiedzialność za nienależyte wykonanie zobowiązania.

Dobrym przykładem w tym miejscu może być opóźnienie w pracach budowlanych, powstałe na skutek tego, że inwestor po zawarciu umowy nie dotrzymał terminu przekazania placu budowy. Wykonawca powinien się wówczas bronić, że przekroczenie terminu wybudowania obiektu nie było od niego zależne, lecz winę za to ponosi także inwestor. Jeżeli zatem każda ze stron po części ponosi odpowiedzialność za taki stan, zastrzeżona na ten wypadek kara umowna powinna zostać w odpowiednim stosunku zredukowana.

Problem z konsumentami

Jeżeli jesteśmy przedsiębiorcą i zawieramy umowę z konsumentem, w której zamierzamy wpisać karę umowną to musimy pamiętać, że nie może ona być rażąco wygórowana. Zbyt wysokie kary umowne zastrzegane przeciwko słabszym uczestnikom rynku jakim są konsumenci uznaje się bowiem za niedozwolone postanowienia umowne, które uważa się za nieobowiązujące klientów danego przedsiębiorcy. Należy zatem ostrożnie „dobierać” wysokość kary umownej, bo inaczej grozi nam postępowanie przed Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który może nakładać wysokie kary finansowe za takie nieuczciwe postępowanie.

06/01/2011 | Autorem artykułu jest Michał Limanówka Partner Zarządzający Kancelarii Prawnej Limanówka Wrzeszcz sp.k.